Ba lần kháng chiến chống Nguyên Mông thời Trần (1258, 1285, 1287–1288)

Thế kỷ XIII, đế chế Mông Cổ tràn qua khắp châu Á và một phần châu Âu, ít quốc gia nào đứng vững trước vó ngựa của họ. Vậy mà trong khoảng ba mươi năm, Đại Việt dưới triều Trần đã ba lần đánh lui quân xâm lược. Đây là một trong những trang sử hào hùng nhất của dân tộc, gắn với tên tuổi Trần Thái Tông, Trần Nhân Tông và Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn.

Bối cảnh: đế chế Mông Cổ nhìn xuống phương Nam

Giữa thế kỷ XIII, quân Mông Cổ đang tìm cách bao vây và tiêu diệt nhà Tống ở Trung Hoa. Đại Việt nằm ở phía nam, trở thành một mục tiêu trong kế hoạch đánh vòng từ phía tây nam lên. Về sau, khi Hốt Tất Liệt lập ra nhà Nguyên và chiếm trọn đất Tống, tham vọng ấy càng lớn.

Nhà Trần lúc ấy mới thành lập hơn hai mươi năm, nhưng bộ máy đã vững vàng, quân đội có kỷ luật, vua quan gắn bó với dân.

Lần thứ nhất (1258): đứng vững trước đội quân bách chiến

Cuối năm 1257, tướng Mông Cổ Ngột Lương Hợp Thai từ vùng Vân Nam kéo quân xuống. Vua Trần Thái Tông thân chinh chặn đánh ở Bình Lệ Nguyên nhưng thế giặc quá mạnh, quân Trần phải rút lui. Triều đình bỏ ngỏ kinh thành Thăng Long, quân Mông Cổ tiến vào một thành gần như trống rỗng.

Trong lúc nguy nan, Thái sư Trần Thủ Độ tỏ rõ ý chí quyết chiến, giúp vua giữ vững tinh thần. Chỉ ít ngày sau, đầu năm 1258, quân Trần phản công ở Đông Bộ Đầu. Quân Mông Cổ thiếu lương thực, không quen thủy thổ, phải rút chạy về phương Bắc.

Lần thứ hai (1285): toàn dân một lòng

Năm 1284, nhà Nguyên sai Thoát Hoan, con trai Hốt Tất Liệt, dẫn đại quân từ phía bắc tràn xuống, đồng thời cánh quân của Toa Đô từ Chiêm Thành đánh lên phía nam. Theo sử cũ, quân số của địch rất đông, có nguồn chép tới hàng chục vạn người.

Trước đó, nhà Trần đã chuẩn bị kỹ càng. Thượng hoàng Trần Thánh Tông cho triệu tập các bô lão cả nước về Hội nghị Diên Hồng để hỏi kế, và câu trả lời đồng thanh là quyết đánh. Hưng Đạo Đại Vương được giao làm Quốc công Tiết chế, thống lĩnh toàn quân; bài Hịch tướng sĩ của ông khích lệ tinh thần các tướng lĩnh. Nhiều binh sĩ thích lên cánh tay hai chữ "Sát Thát", nghĩa là giết giặc Thát Đát.

Ban đầu, quân Trần rút lui để bảo toàn lực lượng, Thăng Long lại một lần nữa bỏ trống. Đến mùa hè năm 1285, khi quân Nguyên mỏi mệt, thiếu lương, quân Trần mở cuộc phản công với các trận Hàm Tử, Chương Dương, Tây Kết. Toa Đô tử trận, Thoát Hoan tháo chạy về nước trong cảnh khốn đốn.

Lần thứ ba (1287–1288): Vân Đồn và Bạch Đằng

Cuối năm 1287, Thoát Hoan lại kéo quân sang, có thêm thủy quân do Ô Mã Nhi chỉ huy và một đoàn thuyền lớn chở lương do Trương Văn Hổ phụ trách. Nhà Trần tiếp tục chiến lược rút lui, làm "vườn không nhà trống".

Bước ngoặt đến ở Vân Đồn: tướng Trần Khánh Dư đánh tan đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ. Mất lương thực, quân Nguyên rơi vào thế khó, phải tính đường rút về.

Hưng Đạo Đại Vương đoán trước đường rút của thủy quân địch, cho đóng cọc trên sông Bạch Đằng, học theo cách đánh của Ngô Quyền năm 938. Tháng 3 âm lịch năm 1288, đoàn thuyền của Ô Mã Nhi bị dụ vào bãi cọc khi nước triều lên. Lúc nước rút, quân Trần từ các phía đổ ra đánh, thuyền giặc mắc cọc, vỡ tan. Ô Mã Nhi bị bắt sống. Cánh quân bộ của Thoát Hoan cũng bị chặn đánh dọc đường rút về Lạng Sơn.

Nghệ thuật quân sự và ý nghĩa

Ba lần kháng chiến cho thấy những bài học nổi bật:

• Lấy đoản binh chống trường trận: tránh thế mạnh của kỵ binh địch lúc đầu, chờ địch suy yếu mới phản công.
• Vườn không nhà trống: không để địch dựa vào lương thực tại chỗ, biến đội quân viễn chinh thành gánh nặng cho chính nó.
• Đánh vào hậu cần: trận Vân Đồn cho thấy cắt nguồn lương là cách làm lung lay cả một đạo quân lớn.
• Đoàn kết trên dưới: từ Hội nghị Diên Hồng đến chữ "Sát Thát", sức mạnh đến từ sự đồng lòng của toàn dân.

Những chiến thắng ấy bảo vệ vững chắc nền độc lập của Đại Việt. Tên tuổi Trần Hưng Đạo được người đời sau tôn kính, nhiều nơi lập đền thờ ông.

Thử cầm quân trong Kiến Tạo Sử

Trong Kiến Tạo Sử, bạn dẫn dắt đất nước qua từng năm trên bản đồ. Ở những cột mốc lớn, bạn chọn kế sách: lựa chọn đánh dấu "theo sử" đi đúng như lịch sử, còn các lựa chọn khác sẽ rẽ nhánh dòng sử theo cách của riêng bạn. Khi giao tranh nổ ra, bạn được xem tỉ lệ thắng của từng chiến thuật trước khi ra quyết định. Chơi ngay