Trận Bạch Đằng năm 938: Ngô Quyền đánh tan quân Nam Hán, chấm dứt nghìn năm Bắc thuộc

Hơn một nghìn năm sau khi đất Âu Lạc rơi vào vòng đô hộ phương Bắc, một trận thủy chiến trên sông Bạch Đằng cuối năm 938 đã khép lại thời kỳ ấy. Người chỉ huy trận đánh là Ngô Quyền, vị tướng xứ Đường Lâm, với kế sách cắm cọc dưới lòng sông và lợi dụng con nước thủy triều. Chiến thắng này mở đường cho một nền độc lập tự chủ kéo dài nhiều thế kỷ sau.

Bối cảnh: đất Giao Châu cuối thời Bắc thuộc

Đầu thế kỷ X, nhà Đường ở phương Bắc suy yếu rồi sụp đổ, Trung Hoa bước vào thời Ngũ Đại Thập Quốc đầy loạn lạc. Nắm lấy thời cơ, họ Khúc ở Hồng Châu là Khúc Thừa Dụ đã đứng lên giành quyền tự chủ, rồi con cháu ông tiếp tục cai quản đất Giao Châu. Tuy vậy, nước Nam Hán vừa dựng ở vùng Quảng Đông vẫn luôn dòm ngó phương Nam.

Năm 931, Dương Đình Nghệ, một hào trưởng ở Ái Châu (Thanh Hóa ngày nay), đánh đuổi quân Nam Hán, nắm quyền tiết độ sứ. Ngô Quyền là con rể của Dương Đình Nghệ, được giao trấn giữ Ái Châu. Năm 937, Dương Đình Nghệ bị nha tướng Kiều Công Tiễn giết hại để đoạt quyền.

Khi Ngô Quyền kéo quân ra Bắc hỏi tội, Kiều Công Tiễn hoảng sợ, sai người sang cầu cứu Nam Hán. Vua Nam Hán là Lưu Cung (có sách chép Lưu Nghiễm) thấy đây là dịp tốt để chiếm lại Giao Châu, bèn sai con là Lưu Hoằng Tháo đem thủy quân sang, còn mình đóng quân ở vùng ven biển để tiếp ứng.

Kế sách: cọc gỗ và con nước thủy triều

Ngô Quyền nhanh chóng tiến ra Đại La, giết Kiều Công Tiễn trước khi viện binh Nam Hán kịp tới, loại bỏ mối nguy trong nhà. Việc còn lại là chặn đứng đạo thủy quân đang vượt biển sang.

Ông chọn cửa sông Bạch Đằng, nơi đoàn thuyền Nam Hán ắt phải đi qua để tiến sâu vào nội địa. Sông Bạch Đằng chịu ảnh hưởng mạnh của thủy triều: lúc triều lên, mặt nước dâng cao và rộng mênh mông; lúc triều rút, nước cạn đi nhanh, lộ ra nhiều bãi và luồng hẹp.

Theo sử cũ, Ngô Quyền sai quân đẵn gỗ lớn, đẽo nhọn đầu, có bịt sắt, rồi đem cắm thành bãi dưới lòng sông ở những chỗ hiểm yếu. Khi triều lên, cọc chìm dưới nước, thuyền giặc không thể nhìn thấy.

Diễn biến trận đánh cuối năm 938

Khi đoàn thuyền của Lưu Hoằng Tháo tiến vào cửa sông, Ngô Quyền cho những chiếc thuyền nhẹ ra khiêu chiến lúc nước đang lên, rồi giả thua rút chạy. Quân Nam Hán hăng hái đuổi theo, vượt qua bãi cọc mà không hay biết.

Đợi đến khi nước triều bắt đầu rút, quân Ngô Quyền mới đồng loạt quay lại đánh mạnh. Thuyền giặc vội tháo lui, nhưng nước xuống nhanh, những chiếc thuyền lớn va vào cọc nhọn, nhiều chiếc bị thủng vỡ hoặc mắc kẹt. Quân Nam Hán rối loạn, rất nhiều người chết đuối. Lưu Hoằng Tháo cũng tử trận trong đám loạn quân.

Nghe tin con chết và đạo quân tan vỡ, vua Nam Hán đành thu quân về nước, từ bỏ ý định xâm lược. Về số quân, số thuyền và ngày tháng cụ thể, các nguồn sử không chép thống nhất.

Nghệ thuật quân sự của Ngô Quyền

Trận đánh cho thấy nhiều nét đặc sắc:

• Dẹp nội phản trước, đánh ngoại xâm sau: diệt Kiều Công Tiễn kịp thời khiến quân Nam Hán mất chỗ dựa bên trong.
• Chọn đúng trận địa: tận dụng địa hình cửa sông và quy luật thủy triều mà người dân ven biển vốn thông thuộc.
• Lấy yếu chống mạnh: dùng thuyền nhẹ, quân cơ động để dụ địch vào thế bất lợi.
• Chủ động chuẩn bị: bãi cọc được dựng sẵn từ trước, biến thế bị động thành thế chủ động.

Cách đánh này về sau còn được nhà Trần vận dụng trong trận Bạch Đằng năm 1288, khiến dòng sông trở thành biểu tượng của những chiến thắng trên sông nước.

Ý nghĩa lịch sử

Chiến thắng Bạch Đằng chấm dứt hoàn toàn thời kỳ hơn một nghìn năm Bắc thuộc. Năm 939, Ngô Quyền xưng vương, đóng đô ở Cổ Loa, nơi từng là kinh đô của An Dương Vương, như một lời khẳng định sự nối tiếp truyền thống dựng nước.

Từ đây, dù trải qua nhiều biến động, người Việt về cơ bản đã giữ được nền độc lập của mình. Sử gia đời sau đánh giá rất cao công lao của Ngô Quyền, coi ông là người mở đầu thời kỳ tự chủ lâu dài.

Thử cầm quân trong Kiến Tạo Sử

Trong Kiến Tạo Sử, bạn dẫn dắt đất nước qua từng năm trên bản đồ, và trong những thời kỳ bị đô hộ, bạn có thể âm thầm tích trữ nghĩa lương, chiêu mộ hào kiệt để chờ ngày khởi nghĩa. Ở những cột mốc lớn, bạn chọn kế sách: lựa chọn đánh dấu "theo sử" đi đúng như lịch sử, còn các lựa chọn khác sẽ rẽ nhánh dòng sử. Khi giao tranh, bạn được xem tỉ lệ thắng trước rồi mới quyết định chiến thuật. Chơi ngay