Ba trận Bạch Đằng: một dòng sông, ba lần đánh bại quân phương Bắc

Ít dòng sông nào trên thế giới chứng kiến ba trận thủy chiến quyết định chống cùng một hướng xâm lược như sông Bạch Đằng. Trong hơn 350 năm, từ Ngô Quyền đến Trần Hưng Đạo, quân phương Bắc ba lần theo đường biển vào sông này và ba lần thất bại. Bài này kể lại ba trận ấy và lý do Bạch Đằng trở thành "mồ chôn" thủy quân xâm lược.

Vì sao lại là Bạch Đằng?

Sông Bạch Đằng nằm ở vùng giáp ranh Quảng Ninh và Hải Phòng ngày nay, là cửa ngõ đường thủy từ biển vào đồng bằng sông Hồng. Đoàn thuyền từ phương Bắc muốn tiến sâu vào nội địa thường phải đi qua đây.

Điều làm nên chiến thắng là thủy triều. Ở cửa sông, chênh lệch giữa lúc nước lớn và nước ròng rất rõ. Khi nước lớn, lòng sông mênh mông, thuyền lớn đi lại dễ dàng. Khi nước rút, những bãi cạn và vật cản dưới nước lộ ra. Người Việt đã biến hiểu biết về con nước thành vũ khí.

Năm 938: Ngô Quyền và trận địa cọc gỗ

Năm 938, quân Nam Hán do Lưu Hoằng Tháo chỉ huy theo đường biển kéo sang. Ngô Quyền cho đóng cọc gỗ đầu bịt sắt xuống lòng sông ở cửa Bạch Đằng. Lúc nước lớn, cọc chìm dưới mặt nước.

Quân ta dùng thuyền nhẹ ra khiêu chiến lúc triều lên, giả thua để nhử thuyền giặc vào sâu. Khi nước bắt đầu rút, quân Việt quay lại đánh mạnh. Thuyền địch vội rút ra biển thì vướng vào bãi cọc, vỡ và đắm rất nhiều. Lưu Hoằng Tháo tử trận.

Chiến thắng này chấm dứt hơn một nghìn năm Bắc thuộc. Năm sau, Ngô Quyền xưng vương, đóng đô ở Cổ Loa, mở đầu thời kỳ độc lập lâu dài.

Năm 981: Lê Hoàn chặn quân Tống

Hơn bốn mươi năm sau, nhà Tống thấy triều Đinh vừa có biến nên đem quân sang, cả đường bộ lẫn đường thủy. Lê Hoàn, người vừa lên ngôi (sử gọi là Lê Đại Hành), trực tiếp chỉ huy chống giặc.

Trên sông Bạch Đằng, quân Việt lại dựa vào địa thế và cọc gỗ để chặn đường thủy quân Tống. Trên bộ, quân Tống cũng bị đánh bại ở vùng Chi Lăng – Lạng Sơn, tướng giặc bị bắt hoặc bị giết. Cuộc xâm lược thất bại, nhà Tống buộc phải lui quân.

So với hai trận còn lại, trận năm 981 ít được nhắc đến hơn, nhưng nó cho thấy Bạch Đằng tiếp tục là điểm chặn then chốt của mỗi triều đại.

Năm 1288: Trần Hưng Đạo và trận đánh lớn nhất

Đây là trận nổi tiếng nhất, nằm trong cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ ba. Đạo thủy quân của Ô Mã Nhi, sau nhiều tháng không chiếm được gì và thiếu lương, phải rút về theo đường sông Bạch Đằng.

Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn đã chuẩn bị từ trước: bãi cọc lớn được đóng ở lòng sông, quân mai phục hai bên bờ, các đội thuyền nhẹ chờ sẵn. Khi nước triều rút, thuyền giặc bị dồn vào bãi cọc. Quân Trần từ các ngả đổ ra đánh. Hàng trăm chiến thuyền bị đánh đắm hoặc bị bắt, tướng Ô Mã Nhi bị bắt sống.

Trận Bạch Đằng 1288 chấm dứt hẳn ý đồ xâm lược của nhà Nguyên. Dấu tích các bãi cọc vẫn được khảo cổ học tìm thấy ở vùng Quảng Ninh, Hải Phòng.

Điểm chung của ba chiến thắng

• Biết người biết ta: cả ba vị chỉ huy đều chọn đánh đúng nơi địch mạnh về thuyền lớn nhưng không quen địa thế.
• Dùng thiên nhiên làm đồng minh: con nước lên xuống quyết định thời điểm nhử địch và thời điểm phản công.
• Chuẩn bị kỹ trước trận: đóng cọc, bố trí mai phục, chọn lúc giao chiến, không đánh theo kiểu đối đầu trực diện.

Thử chỉ huy trận Bạch Đằng

Trong Kiến Tạo Sử, các trận lớn của lịch sử có kế sách lịch sử riêng: ở Bạch Đằng, bạn có thể chọn đúng cách người xưa đã đánh, hoặc thử một chiến thuật khác và xem kết cục thay đổi ra sao. Tỉ lệ thắng hiện trên từng chiến thuật, nhưng chọn sai địa hình thì quân đông cũng có thể thua.

Chơi ngay và thử viết lại trận đánh trên dòng sông lịch sử này. Bạn nghĩ trận nào trong ba trận Bạch Đằng là khó nhất? Hãy chia sẻ trên diễn đàn.