Đào Duy Từ (1572–1634)

Xuất thân

Đào Duy Từ sinh năm 1572 ở Thanh Hóa, nay thuộc vùng Tĩnh Gia. Ông thông minh, học giỏi, nhưng xuất thân từ một gia đình làm nghề ca hát, nên theo lệ thời ấy ông không được dự thi. Các sách sử còn ghi ông bị người đời coi thường vì chuyện này, một nỗi bất công mà ông mang theo suốt những năm đầu đời.

Vào Nam

Năm 1627, ông rời đất Bắc đi vào Nam, tìm đến vùng đất của chúa Nguyễn. Theo sách sử, nhờ có người tiến cử, ông được gặp chúa Nguyễn Phúc Nguyên (Sãi Vương), và chúa nhanh chóng nhận ra tài của ông. Ông được trao chức Nha úy nội tán và được phong tước Lộc Khê hầu, được tin dùng trong việc quân và việc nước.

Việc xây dựng phòng thủ

Đào Duy Từ khuyên chúa Nguyễn củng cố phòng thủ ở phía Bắc, nơi giáp với đất của chúa Trịnh, và các công trình ông đề xuất được thực hiện trong khoảng đầu thập niên 1630. Ông còn góp phần vào việc sắp xếp quân đội và quản lý việc nước ở Đàng Trong, một vùng đất đang phát triển nhanh.

Văn chương và binh thư

Ngoài việc quân, Đào Duy Từ còn là một người viết văn. Ông được ghi nhận là tác giả của tập thơ Nôm Ngọa Long cương vãn, mang tâm sự của một người ôm tài mà chưa gặp thời, và của sách binh thư Hổ trướng khu cơ. Một số nhà nghiên cứu cho rằng nguồn gốc của hai tác phẩm này còn nhiều điều cần bàn, nhưng chúng vẫn gắn với tên ông trong sử sách.

Ghi nhớ

Ông mất năm 1634. Ông được nhắc đến như một trong những mưu sĩ có ảnh hưởng nhất đến việc xây dựng Đàng Trong, và được thờ ở nhiều nơi, nhất là ở Bình Định, nơi ông có nhiều gắn bó trong những năm đầu vào Nam.

Nguồn

• Quốc sử quán triều Nguyễn, Đại Nam thực lục (Tiền biên) và Đại Nam liệt truyện.

• Lê Quý Đôn, Phủ biên tạp lục.

• Đào Duy Từ — Wikipedia tiếng Việt