Lương Thế Vinh (1441 – khoảng 1496)
1441
Trạng nguyên đời Lê sơ, người Nam Định, nổi tiếng giỏi toán học. Ông là tác giả sách Đại thành toán pháp, nên người đời gọi ông là Trạng Lường.
Xuất thân
Lương Thế Vinh sinh năm 1441 ở làng Cao Hương, huyện Thiên Bản, nay thuộc Vụ Bản, Nam Định. Sử cũ ghi ông thông minh từ nhỏ, ham học, học rộng cả sách vở lẫn những việc thực tế như đo đạc, tính toán và âm nhạc.
Đỗ đạt
Ông đỗ Trạng nguyên khoa Quý Mùi, năm 1463, dưới triều vua Lê Thánh Tông, rồi ra làm quan trong triều. Người đời gọi ông là Trạng Lường, một biệt hiệu gắn với tài tính toán và đo lường của ông.
Đại thành toán pháp
Công trình nổi tiếng nhất của ông là sách Đại thành toán pháp, một cuốn sách toán dạy cách tính toán trong đời sống: các phép tính cơ bản, đơn vị đo lường, cách tính diện tích ruộng đất, cách chia và tính tỉ lệ. Đây là một trong những cuốn sách toán sớm nhất của Việt Nam còn được nhắc đến, và nó cho thấy toán học thời ấy gắn chặt với việc thu thuế, đo ruộng và buôn bán.
Ông cũng được nhắc đến với nhiều giai thoại về tài tính toán và trí thông minh được kể trong dân gian. Những chuyện này được truyền miệng qua nhiều đời, nên khó xác định phần nào là thật.
Một người đa tài
Ngoài toán học, Lương Thế Vinh còn giỏi âm nhạc và thơ văn. Theo một số sách, ông còn tham gia chỉnh lý nhạc cho triều đình. Ông cũng được ghi là tác giả của Hý phường phả lục, một sách về nghề diễn xướng.
Nguồn
Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ, quyển 12 (đời Lê Thánh Tông). Bản trên Wikisource
Phan Huy Chú, Lịch triều hiến chương loại chí (phần Nhân vật chí).
Duyệt ngày