Hội nghị Diên Hồng (1284–1285)
1285
Khi quân Mông – Nguyên của Thoát Hoan áp sát biên giới lần thứ hai, triều Trần mở hai cuộc họp lớn: một với các vương hầu ở bến Bình Than, một với những bô lão trong nước ở điện Diên Hồng. Cả hai đều là cách triều đình hỏi ý người đi trước và người trong nước trước một quyết định chung.
Bối cảnh
Năm 1258, Đại Việt đã một lần đẩy lui quân Mông Cổ. Hơn hai mươi năm sau, đế quốc Mông Cổ đã lập ra triều Nguyên ở Trung Hoa và đã diệt nhà Nam Tống. Từ phía Nam, họ đòi nhà Trần cho mượn đường đánh Champa, đòi vua Trần sang chầu, đòi nộp cống, và cả những việc nặng hơn thế.
Triều Trần lúc này do Thượng hoàng Trần Thánh Tông và vua Trần Nhân Tông cùng gánh vác. Các cuộc sứ bộ qua lại không đem lại điều gì, và tin về một đạo quân lớn đang tập kết ở biên giới ngày một dồn dập. Quốc sự đã đến lúc không thể bàn riêng trong triều.
Hội nghị Bình Than
Theo Đại Việt sử ký toàn thư, cuối năm 1282, vua Trần Nhân Tông và Thượng hoàng triệu tập các vương hầu, quan lại về bến Bình Than (vùng Chí Linh, Hải Dương ngày nay) để bàn việc chống giặc. Trong cuộc họp này, chuyện Trần Quốc Toản, một thiếu niên tôn thất chưa được dự bàn nên bóp nát quả cam trong tay, được sử cũ nhắc đến như một chi tiết về lòng người thời ấy.
Hội nghị Diên Hồng
Cuối năm 1284, Thượng hoàng Trần Thánh Tông mời những bô lão (những người cao tuổi có uy tín trong làng xã, từ khắp nơi) về kinh đô, họp ở điện Diên Hồng và ban yến. Đây không phải là một cuộc họp triều chính thông thường: người được hỏi ý không phải quan lại mà là dân thường cao tuổi, những người sẽ phải gánh phần nặng của chiến tranh nếu nó xảy ra.
Toàn thư chép lại cảnh nhà vua hỏi ý những bô lão và cách họ trả lời. Trong giới sử học, người ta vẫn bàn xem hội nghị diễn ra chính xác thế nào, và lời lẽ trong sách là sự ghi lại hay là cách kể về sau. Có điều không ai nghi ngờ: triều Trần đã tìm đến dân ở một thời điểm hệ trọng, và hình ảnh ấy đã sống trong ký ức người Việt suốt bảy thế kỷ.
Vì sao đáng nhớ
Đó là một trong những ví dụ sớm nhất ở nước ta về việc triều đình chủ động hỏi ý dân trước một quyết định quốc gia.
Hai hội nghị cho thấy cách nhà Trần điều hành: vương hầu giữ binh quyền, tôn thất cùng nhau gánh việc nước, còn dân được hỏi ý khi chuyện liên quan đến sống còn.
Trong ván chơi, đây là lúc nhà Trần phải liệu lời, liệu lực và liệu người mà quyết, chứ chưa có đáp án nào được định sẵn.
Nguồn
Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ, quyển 5 (đời Trần Nhân Tông). Bản trên Wikisource
Duyệt ngày