Khúc Thừa Dụ và bước đầu tự chủ (905)
905
Khi nhà Đường suy yếu, hào trưởng Khúc Thừa Dụ ở Hồng Châu nắm quyền cai quản Tĩnh Hải quân. Lần đầu tiên sau nhiều thế kỷ, người Việt tự lo việc cai trị đất mình.
Bối cảnh
Từ năm 679, nhà Đường lập An Nam đô hộ phủ để cai trị đất Việt. Năm 866, phủ này được đổi thành Tĩnh Hải quân, đứng đầu là một Tiết độ sứ do triều đình cử sang.
Đến cuối thế kỷ IX, nhà Đường suy yếu nhanh. Khởi nghĩa Hoàng Sào làm cả Trung Quốc rối loạn, các tiết độ sứ khắp nơi cát cứ, triều đình không còn đủ sức kiểm soát những vùng xa. Năm 905, Tiết độ sứ Tĩnh Hải quân Độc Cô Tổn bị giáng chức, đày đi xa rồi bị giết. Chức đứng đầu Tĩnh Hải quân bỏ trống.
Họ Khúc ở Hồng Châu
Khâm định Việt sử thông giám cương mục chép họ Khúc là "một họ lớn lâu đời ở Hồng Châu" (vùng Ninh Giang, Hải Dương ngày nay). Khúc Thừa Dụ được tả là người "tính khoan hòa, hay thương người", nên được dân chúng suy tôn.
Năm 905
Nhân lúc đất nước không có người cai quản, Khúc Thừa Dụ đem quân chiếm phủ trị Tống Bình (vùng Hà Nội ngày nay) và tự xưng Tiết độ sứ. Ông không xưng vương hay xưng đế, cũng không tuyên bố tách khỏi nhà Đường; ông vẫn giữ danh nghĩa một chức quan của triều Đường. Nhờ vậy, ông nắm được thực quyền mà vẫn tránh đối đầu trực tiếp với phương Bắc.
Đầu năm 906, nhà Đường đã không còn sức can thiệp nên đành công nhận ông là Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ, lại phong thêm hàm Đồng bình chương sự.
Vì sao đáng nhớ?
Nhiều nhà sử học coi năm 905 là mốc chấm dứt về thực chất thời Bắc thuộc: từ đây người Việt tự cai quản đất mình, dù trên danh nghĩa vẫn là quan của phương Bắc. Sử gia Lê Tung đời Lê tôn ông là Khúc Tiên chủ. Năm 2009, đền thờ Khúc Thừa Dụ được khánh thành ở Hải Dương.
Nguồn
Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Tiền biên, quyển 5.
Đại Việt sử ký toàn thư, Ngoại kỷ, quyển 5. Bản trên Wikisource
Duyệt ngày