Trần Hưng Đạo (Trần Quốc Tuấn)
1228
Tông thất nhà Trần, được phong Hưng Đạo Đại Vương và giữ chức Quốc công tiết chế, thống lĩnh quân đội cả nước. Ông nổi tiếng vì đặt việc nước lên trên hiềm khích trong họ, và được nhân dân tôn thờ là Đức Thánh Trần.
Xuất thân
Trần Quốc Tuấn là con trai của An Sinh vương Trần Liễu, anh ruột vua Trần Thái Tông. Năm sinh của ông không được sử ghi rõ; nhiều tài liệu chép là năm 1228, cũng có thuyết cho là khoảng 1231–1232. Đại Việt sử ký toàn thư tả ông "dung mạo khôi ngô", thông minh hơn người, đọc rộng các sách và có tài văn võ.
Trần Liễu có hiềm khích với em mình là vua Thái Tông, sau việc Thái sư Trần Thủ Độ ép ông nhường vợ cho vua. Theo sử cũ, trước khi mất Trần Liễu dặn con phải lấy được thiên hạ để rửa hận cho cha. Trần Quốc Tuấn ghi nhớ lời ấy nhưng không làm theo.
Đặt việc nước lên trên
Toàn thư kể nhiều chuyện về tấm lòng của ông với triều đình. Ông từng đem lời dặn của cha ra hỏi ý các con và gia nô. Khi người con Trần Quốc Tảng gợi ý chuyện đoạt ngôi, ông giận đến rút gươm muốn chém, rồi dặn rằng khi ông chết, phải đậy nắp quan tài xong mới cho Quốc Tảng vào viếng.
Ông và Thái sư Trần Quang Khải vốn không hòa thuận. Để làm gương đoàn kết, có lần ông tìm gặp Quang Khải trò chuyện, rồi tự tay đun nước thơm tắm cho Quang Khải.
Quốc công tiết chế
Trước nguy cơ quân Nguyên kéo sang, vua Trần Nhân Tông phong ông làm Quốc công tiết chế, thống lĩnh quân đội cả nước. Trong thời gian này ông viết Hịch tướng sĩ (Dụ chư tì tướng hịch văn) để khích lệ tướng sĩ luyện tập và nhớ nỗi nhục mất nước. Ông cũng được cho là tác giả bộ Binh thư yếu lược và Vạn Kiếp tông bí truyền thư, nhưng các bản truyền lại ngày nay có nhiều chỗ còn tranh cãi.
Lời dặn cuối đời
Năm 1300, khi ông ốm nặng, vua Trần Anh Tông đến thăm và hỏi kế giữ nước. Ông khuyên vua phải khoan thư sức dân, coi đó là kế "sâu rễ bền gốc", là thượng sách để giữ nước. Ông mất cùng năm ấy ở Vạn Kiếp.
Ghi nhớ
Nhân dân lập đền thờ ông ở nhiều nơi, lớn nhất là đền Kiếp Bạc (Chí Linh, Hải Dương), và tôn ông là Đức Thánh Trần. Tên ông được đặt cho nhiều đường phố, trường học trên khắp cả nước.
Nguồn
Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ, quyển 6 (mục năm 1300 chép tiểu sử Hưng Đạo Vương). Bản trên Wikisource
Trần Quốc Tuấn, *Hịch tướng sĩ*.
Duyệt ngày